As leis fundamentais da estupidez humana de Carlo M. Cipolla (Rinoceronte editora)

asleis

Primeira Lei Fundamental: Sempre e inevitablemente cada un de nós subestima o número de individuos estúpidos que hai en circulación.

Subestimámolos tanto que podemos, mesmo, non ver que somos un deles. Para empezar a pensar na nosa pertenza a tan distinguido grupo, haberá que definir unha clasificación dos propios humanos. Estarían os intelixentes, os malvados, os coitados e os estúpidos. Unha distinción que varía en función do beneficio ou a perda que xeremos para nós ou para os destinatarios das nosas accións.

Segunda Lei Fundamental: A probabilidade de que unha persoa determinada sexa estúpida é independiente de calquera outra característica desa mesma persoa.

Esa perda ou ese beneficio non ten que ser só material, o que condiciona o cálculo. Simplemente, un acto que provoca un resultado no que o fai e que causa un resultado sobre o que o recibe. O exemplo más claro sería que A lle roubase 1000€ a B. A conta de A sube 1000 (beneficio) e a de B baixa eses mesmos 1000 (perda). Alguén intelixente sería o que obtivese o seu beneficio ó mesmo tempo que provoca tamén ganancias nos demáis. Un estúpido sería o contrario e polo medio estarían os malvados (beneficio propio con perda allea) e os coitados (perda propia con beneficio alleo).

Terceira Lei Fundamental: Unha persoa é estúpida é unha persoa que causa un daño a outra persoa ou grupo de persoas sen obter ao mesmo tempo un beneficio para si, ou mesmo obtendo unha perda.

“… ante a Terceira Lei Fundamental, as persoas racionais reaccionan instintivamente con escepticismo e incredulidade”.

O feito de considerar positiva ou negativa a repercusión dunha acción dependerá tanto de A como de B. A valorará o que gañe ou perda cos seus actos e B debe ser o xuíz das consecuencias que deses devanditos actos. A súa escala de valores ou visión da vida deben ser os factores a ter en conta.

Cuarta Lei Fundamental: As persoas non estúpidas subestiman sempre o potencial nocivo das persoas estúpidas. En concreto os non estúpidos esquecen constantemente que en calquera momento e lugar, e en calquera circunstancia, tratar e/ou asociarse con individuos estúpidos manifétase como un erro custosísimo.

O propio Carlo M. Cipolla o explica no seu libro e eu limítome a ratificar as súas palabras. Ser estúpido é algo completamente irracional e imprevisible, o que non significa que sexa malo nin voluntario, esa xa é outra historia.

Deixamos para a fin un modelo de diagrama co que podemos empezar a xulgar as nosas relacións persoais. Un exercicio moi revelador que podería servir para cambiar algunhas ideas firmemente arraigadas en nós. O eixo X mide o resultado para nós mesmos (cara a dereita, +, ou a esquerda, -, segundo o resultado) e o eixo Y o provocado nos outros (co criterio de positivos para arriba e negativos para abaixo). Un exercicio que debería ser obrigatorio.

asleis2

Catro paradas en Rinoceronte editora

rinoceronte editora

Son unha vítima. Por partida triple. En primeiro lugar, da Rinoceronte Editora. Porque cunha edición limpa e moi elegante e o necesario protagonismo dos tradutores adornan unha selección de títulos que comezo a considerar máis que necesarios. En segundo lugar, pola inevitable vea consumista que todos levamos dentro. No meu caso, como os recursos a miña disposición son limitados, son carne de biblioteca. Aínda así, como a oferta é numerosa podes chegar e arramplar con todo (cun máximo de 5 libros, que tampouco hai que esaxerar). Por último, estaría un factor máis persoal; por circunstancias, sinto especial querencia por historias persoas desprazadas, onde hai que rebuscar para atopar a esperanza e o equilibrio entre as ocupacións do día a día e as posibilidades de desenrolar proxectos futuros e, cando menos, precario.

a neta do señor linhSon afortunado. Estes condicionantes leváronme a, nun corto período de tempo, pasar por catro títulos de Rinoceronte. En todos os casos era a meu primeiro acercamento a cada autor e, ademáis, en dous deles era a primeira vez que lía nada desa procedencia. Chegaron por esta orde como podía ter sido de calquera outro.

A neta do señor Linh de Philippe Claudel, 2006 (Rinoceronte Editora, 2010)

Foi o primeiro e xa recibiu os comentarios pertinentes. A relación entre o señor Linh e o seu amigo gordo, dous amigos que falan e comparten todo, aínda que ningún deles comprende o idioma do outro.

A discoteca rusa de Vladimir Kaminer, 2000 (Rinoceronte Editora, 2010)

A lectura é unha cuestión de momentos. E a obra de Vladimir Kaminer non chegou no axeitado. A discoteca rusa é un crebacabezas, unha historia de historias onde Berlín e tamén protagonista. Unha sucesión de escenas  cun ton optimista. Como si o peor xa pasase. En realidade, se estas catro historias teñen un punto en común es que todas falan de xente obrigada a vivir, ou sobrevivir, nun entorno que non é o seu e onde pode que non sexan nin ben a discoteca rusarecibidos. Tramas que pasan pola resignación, os intentos de adaptación a lugares hostís. E só Vladimir Kaminer parece triunfar nese proceso. Non se sabe se é o destino, a sociedade na que se vai instalar, as circunstancias ou a máis pura sorte.

Tamén el pasou, na súa orixe, por penurias á altura dos demáis, pero foi o único que pareceu mellorar co paso do tempo. É a única historia dun que acabou triunfando e as miñas simpatías sempre irán cara aqueles considerados “non gañadores”. Un tema de espellos.

Onte de Agota Kristof, 1995 (Rinoceronte Editora, 2010)

“En xeral, confórmome con escribir na miña mente. É máis doado. Na mente todo se desenvolve sen dificultades. Pero en canto se escribe, os pensamentos transfórmanse e todo se volve falso. Por mor das palabras.

Escribo por onde queira que paso. Escribo camiñando cara ao autobús, escribo no autobús, no vestiario dos homes, diante da miña máquina.”

“Non me molesta. Ou se cadra moléstame un pouco pero non dabondo para que me levante. Estou afeito a eses cheiros, non os ulo, só pensó que se entrase alguén por casualidade.

ontePero ese “alguén” non existe.

Ninguén entra.”

“Non teño unha gran cultura pero lin e escribín moito. Para ser escritor só se precisa escribir. Por suposto, ás veces non se ten nada que dicir. E ás veces, mesmo tendo algo que dicir non se sabe como dicilo.”

O exceso de optimismo e boas sensacións pasou, con Agota Kristof, a un ambiente máis cruel. O protagonista traballa nunha fábrica. Nun país que non é o seu, apartado de todo contacto social e agardando por Line. Chegados a certo punto non sabemos se é unha idea ou alguén real. Si que o é e vela aparecer fai xurdir a ilusión dun cambio, de que outra vida tamén é posible. As circunstancias non son as mellores e todos teñen que ceder.

O estilo de Kristof é a pedra angular. Nin un adorno, nin unha palabra de máis, incluso coquetear cos límites das relacións sociais máis básicas. Porque persoas sometidas a contextos duros buscan a maneira de seguir adiante. Non descubriremos o final, pero dicir que as posibilidades de éxito nin están nin esperan por elas.

O muiñeiro ouveador de Arto Paasalinna, 1981 (Rinoceronte Editora, 2007)

“… un home non se debe estancar nunca na vida, senón que ten que evolucionar, mesmo nos momentos difíciles. Só deste xeito un finlandés podía conseguir a felicidade e o éxito para el e tamén para o seu país.”

o muiñeiro ouveador“Despois de fumar, Huttunen continuou ouveando. Ouveaba con pena, con berros longos e ás veces de xeito ameazante, igual que un animal acosado. Quedo usen folgos, pero resultoulle de grande axuda; en realidade resultoulle moi agradábel, pois levaba moitos días sen ouvear.”

Custoume un pouco pero acabei por poñerme, incondicionalmente, de parte de Gunnar Huttunen. É un home peculiar, cun gusto algo estraño por ouvear, entre outras rarezas, pero non máis tolo que a maioría de nós. Arranxou o muíño de Suukoski, namorouse da asesora Sanelma Käyrämö ( e esta correspondeulle a pesar de conservar as apariencias), foi inxustamente encerrado no psiquiátrico de Oulu, escapou o bosque Reutovaara e montou un campamento Areeira en Puukkoppuro co carteiro Piittisjärvi. Cando todo parecía perdido desapareceu xunto co policía Portimo.

Huttunen non tivo sorte na vida pero atopou sempre amigos fieis e incondicionais. El cometeu erros pero Arto Paasilinna garda como premio para nós por ter chegado ata a fin unha porta aberta a esperanza, pode que sexa pequena, pero é máis que nada.

A neta do señor Linh de Philippe Claudel (Rinoceronte Editora, 2010)

a neta do señor LinhQuen é a neta do señor Linh? Cal é o seu papel nesta historia? Funciona coma áncora do propio señor Linh? Se é así, a pequeña non foi excesivamente eficaz. Impulsouno a manterse vivo e propiciou que sacase o pescozo fóra da auga, pero ahí rematou a súa labor. Volveu ó seu papel de personaxe desvalida e pasiva.

O vello matina en todo iso, sentado nese banco que se converteu en só dous días nun pequeño lugar coñecido, un anaco de madeira flotante ao que se agarraría no medio dun torrente caudaloso, turbulento e estraño. E mantén abrigada contra el a derradeira póla da rama, que polo momento dorme un sono de bebé satisfeito, ledo de atopar calor da pel querida, a súa cálida moleza e o aloumiño dunha voz amante.

O señor Linh, mentres tanto, coñeceu o seu amigo, o señor gordo, e converteuno na verdadeira motivación da súa existencia.

O vello abanea a cabeza. Pensa que un país no que os nomes non significan nada é un país ben curioso.

A relación entre eles é máis estreita que coa súa neta porque comparten mías puntos en común, a pesares de que as obvias limitacións lingüísticas limiten as súas posibilidades de comunicación. Aínda así, apóianse un no outro, para explicar a un interlocutor fiel, silencioso e pensamos que comprensivo unha vida chea de desgracias ou para reparar en que tamén existe un mundo lonxe dun entorno coñecido, imperfecto onde poder sentirse en casa.

O vello matina no que din. Matina no que é realmente o seu país, no que é realmente dun tesouro. Aperta aínda máis a súa neta. Adormece.

Nunha relación así basta cun banco, un fermoso vestido ou un bebé que nunca chora nin protesta para decidirse polo desconñecido e para, por un instante, chegar a olvidar a primeira e única obligación que o señor Linh cre ter nesta vida.

Arrímase a unha parede. Escorrega amodo ata o chan, case sen darse conta. É como unha caída que durase un segundo ou toda unha vida, unha caída lenta cara ao cemento da beirarrúa. Xa está, está no chan, coa nena no colo. O señor Linh ten a cabeza ateigada de calamidades, sufrimentos e desilusións. Sente o peso de demasiadas derrotas e demasiadas fuxidas. Que é a vida dos homes senón un colar de feridas que poner arredor do pescozo?