Catro paradas en Rinoceronte editora

rinoceronte editora

Son unha vítima. Por partida triple. En primeiro lugar, da Rinoceronte Editora. Porque cunha edición limpa e moi elegante e o necesario protagonismo dos tradutores adornan unha selección de títulos que comezo a considerar máis que necesarios. En segundo lugar, pola inevitable vea consumista que todos levamos dentro. No meu caso, como os recursos a miña disposición son limitados, son carne de biblioteca. Aínda así, como a oferta é numerosa podes chegar e arramplar con todo (cun máximo de 5 libros, que tampouco hai que esaxerar). Por último, estaría un factor máis persoal; por circunstancias, sinto especial querencia por historias persoas desprazadas, onde hai que rebuscar para atopar a esperanza e o equilibrio entre as ocupacións do día a día e as posibilidades de desenrolar proxectos futuros e, cando menos, precario.

a neta do señor linhSon afortunado. Estes condicionantes leváronme a, nun corto período de tempo, pasar por catro títulos de Rinoceronte. En todos os casos era a meu primeiro acercamento a cada autor e, ademáis, en dous deles era a primeira vez que lía nada desa procedencia. Chegaron por esta orde como podía ter sido de calquera outro.

A neta do señor Linh de Philippe Claudel, 2006 (Rinoceronte Editora, 2010)

Foi o primeiro e xa recibiu os comentarios pertinentes. A relación entre o señor Linh e o seu amigo gordo, dous amigos que falan e comparten todo, aínda que ningún deles comprende o idioma do outro.

A discoteca rusa de Vladimir Kaminer, 2000 (Rinoceronte Editora, 2010)

A lectura é unha cuestión de momentos. E a obra de Vladimir Kaminer non chegou no axeitado. A discoteca rusa é un crebacabezas, unha historia de historias onde Berlín e tamén protagonista. Unha sucesión de escenas  cun ton optimista. Como si o peor xa pasase. En realidade, se estas catro historias teñen un punto en común es que todas falan de xente obrigada a vivir, ou sobrevivir, nun entorno que non é o seu e onde pode que non sexan nin ben a discoteca rusarecibidos. Tramas que pasan pola resignación, os intentos de adaptación a lugares hostís. E só Vladimir Kaminer parece triunfar nese proceso. Non se sabe se é o destino, a sociedade na que se vai instalar, as circunstancias ou a máis pura sorte.

Tamén el pasou, na súa orixe, por penurias á altura dos demáis, pero foi o único que pareceu mellorar co paso do tempo. É a única historia dun que acabou triunfando e as miñas simpatías sempre irán cara aqueles considerados “non gañadores”. Un tema de espellos.

Onte de Agota Kristof, 1995 (Rinoceronte Editora, 2010)

“En xeral, confórmome con escribir na miña mente. É máis doado. Na mente todo se desenvolve sen dificultades. Pero en canto se escribe, os pensamentos transfórmanse e todo se volve falso. Por mor das palabras.

Escribo por onde queira que paso. Escribo camiñando cara ao autobús, escribo no autobús, no vestiario dos homes, diante da miña máquina.”

“Non me molesta. Ou se cadra moléstame un pouco pero non dabondo para que me levante. Estou afeito a eses cheiros, non os ulo, só pensó que se entrase alguén por casualidade.

ontePero ese “alguén” non existe.

Ninguén entra.”

“Non teño unha gran cultura pero lin e escribín moito. Para ser escritor só se precisa escribir. Por suposto, ás veces non se ten nada que dicir. E ás veces, mesmo tendo algo que dicir non se sabe como dicilo.”

O exceso de optimismo e boas sensacións pasou, con Agota Kristof, a un ambiente máis cruel. O protagonista traballa nunha fábrica. Nun país que non é o seu, apartado de todo contacto social e agardando por Line. Chegados a certo punto non sabemos se é unha idea ou alguén real. Si que o é e vela aparecer fai xurdir a ilusión dun cambio, de que outra vida tamén é posible. As circunstancias non son as mellores e todos teñen que ceder.

O estilo de Kristof é a pedra angular. Nin un adorno, nin unha palabra de máis, incluso coquetear cos límites das relacións sociais máis básicas. Porque persoas sometidas a contextos duros buscan a maneira de seguir adiante. Non descubriremos o final, pero dicir que as posibilidades de éxito nin están nin esperan por elas.

O muiñeiro ouveador de Arto Paasalinna, 1981 (Rinoceronte Editora, 2007)

“… un home non se debe estancar nunca na vida, senón que ten que evolucionar, mesmo nos momentos difíciles. Só deste xeito un finlandés podía conseguir a felicidade e o éxito para el e tamén para o seu país.”

o muiñeiro ouveador“Despois de fumar, Huttunen continuou ouveando. Ouveaba con pena, con berros longos e ás veces de xeito ameazante, igual que un animal acosado. Quedo usen folgos, pero resultoulle de grande axuda; en realidade resultoulle moi agradábel, pois levaba moitos días sen ouvear.”

Custoume un pouco pero acabei por poñerme, incondicionalmente, de parte de Gunnar Huttunen. É un home peculiar, cun gusto algo estraño por ouvear, entre outras rarezas, pero non máis tolo que a maioría de nós. Arranxou o muíño de Suukoski, namorouse da asesora Sanelma Käyrämö ( e esta correspondeulle a pesar de conservar as apariencias), foi inxustamente encerrado no psiquiátrico de Oulu, escapou o bosque Reutovaara e montou un campamento Areeira en Puukkoppuro co carteiro Piittisjärvi. Cando todo parecía perdido desapareceu xunto co policía Portimo.

Huttunen non tivo sorte na vida pero atopou sempre amigos fieis e incondicionais. El cometeu erros pero Arto Paasilinna garda como premio para nós por ter chegado ata a fin unha porta aberta a esperanza, pode que sexa pequena, pero é máis que nada.

Donde nadie puede llegar de David Rubín

“Sobreviven anclados a un pasado ficticio al que se agarran hasta perder la cabeza. Permanecen inmóviles, como si de un ejército de estatuas se tratara, concentrados con la poca alma que les queda en su intangible escapismo.”  en Cuaderno de tormentas. Crónica de los deambulares por Ciudad Espanto de David Rubín.

3

Se suele decir que la historia es circular. Que todo tiende, tarde o temprano, a repetirse. No estoy muy seguro que esto sea verdad, pero que sí que tengo la seguridad de que (los humanos en general) somos incapaces de mantener el mismo estado de ánimo durante períodos prolongados. Independientemente de que te vaya bien o mal, en determinado momento te asalta la sensación de que ha pasado demasiado tiempo desde la última transición y toca cambiar [algo que choca con la idea que solemos tener de nosotros mismos, algo inamovible e incuestionable].

Una combinación peligrosa (alternancia en los estados de ánimo y firmeza en las convicciones sobre nosotros mismos), que el protagonista de “Donde nadie puede llegar” (historia corta que protagoniza el recopilatorio que es “El circo del desaliento”) lleva a su máxima expresión. No importa lo bien que le vaya, porque la batalla hay que librarla cada día y en cualquier momento puedes ser cruelmente derrotado por tu peor rival (tú mismo).

1

Es un momento crucial en el que se manejan dos opciones: aceptar que no estás solo y apoyarte en los que te quieren y rodean o buscar una improbable solución aislándote del mundo.

Ulyses Yorba eligió la segunda opción. Y lo hizo intentando conservar las dos únicas cosas valiosas que le quedaban: su dignidad y el infinito amor que sentía por Ana. Porque para salir del círculo en el que se había convertido su vida solo vio una opción; convertirse en un superhéroe y abandonarse a la fatalidad…

2

A neta do señor Linh de Philippe Claudel (Rinoceronte Editora, 2010)

a neta do señor LinhQuen é a neta do señor Linh? Cal é o seu papel nesta historia? Funciona coma áncora do propio señor Linh? Se é así, a pequeña non foi excesivamente eficaz. Impulsouno a manterse vivo e propiciou que sacase o pescozo fóra da auga, pero ahí rematou a súa labor. Volveu ó seu papel de personaxe desvalida e pasiva.

O vello matina en todo iso, sentado nese banco que se converteu en só dous días nun pequeño lugar coñecido, un anaco de madeira flotante ao que se agarraría no medio dun torrente caudaloso, turbulento e estraño. E mantén abrigada contra el a derradeira póla da rama, que polo momento dorme un sono de bebé satisfeito, ledo de atopar calor da pel querida, a súa cálida moleza e o aloumiño dunha voz amante.

O señor Linh, mentres tanto, coñeceu o seu amigo, o señor gordo, e converteuno na verdadeira motivación da súa existencia.

O vello abanea a cabeza. Pensa que un país no que os nomes non significan nada é un país ben curioso.

A relación entre eles é máis estreita que coa súa neta porque comparten mías puntos en común, a pesares de que as obvias limitacións lingüísticas limiten as súas posibilidades de comunicación. Aínda así, apóianse un no outro, para explicar a un interlocutor fiel, silencioso e pensamos que comprensivo unha vida chea de desgracias ou para reparar en que tamén existe un mundo lonxe dun entorno coñecido, imperfecto onde poder sentirse en casa.

O vello matina no que din. Matina no que é realmente o seu país, no que é realmente dun tesouro. Aperta aínda máis a súa neta. Adormece.

Nunha relación así basta cun banco, un fermoso vestido ou un bebé que nunca chora nin protesta para decidirse polo desconñecido e para, por un instante, chegar a olvidar a primeira e única obligación que o señor Linh cre ter nesta vida.

Arrímase a unha parede. Escorrega amodo ata o chan, case sen darse conta. É como unha caída que durase un segundo ou toda unha vida, unha caída lenta cara ao cemento da beirarrúa. Xa está, está no chan, coa nena no colo. O señor Linh ten a cabeza ateigada de calamidades, sufrimentos e desilusións. Sente o peso de demasiadas derrotas e demasiadas fuxidas. Que é a vida dos homes senón un colar de feridas que poner arredor do pescozo?

Roberto Fontanarrosa: viñetas

“De mí se dirá posiblemente que soy un escritor cómico, a lo sumo. Y será cierto. No me interesa demasiado la definición que se haga de mí. No aspiro al Nobel de Literatura. Yo me doy por muy bien pagado cuando alguien se me acerca y me dice: me cagué de risa con tu libro”
Roberto Fontanarrosa

Para que buscar definiciones y datos (al alcance de cualquiera tras un par de clics). Solo puedo decir que me cagué de risa con sus libros (llevo 2 y voy a por todas). Por eso, nada mejor que una pequeñísima selección de chistes del negro Fontanarrosa.

Fontanarrisa, Mondadori, 2005

f7f6f5

Argentina para principiantes, RBA Editores, 2002

f4f3f2f1

//

El árbitro en “Fútbol a sol y sombra” de Eduardo Galeano

Cualquiera que dedique su tiempo a unir letras para formar palabras y textos (por muy pequeños y poco ambiciosos que sean) tiene siempre la intención de plasmar de la mejor forma posible aquello a lo que dedica su vida. Yo, entre otros vicios, también me dedico al arbitraje y muchas veces he intentado reflejar lo que significa para mí.

He repasado muchas ideas y lo he intentado desde distintos ángulos pero me quedo en nada cuando me cruzo con algo como lo escrito por Eduardo Galeano. Él lo expresa mejor, más bonito y más apetecible; así que, aunque no sea el mismo deporte, el concepto es el mismo.

 

El árbitro es arbitrario por definición. Éste es el abominable tirano que ejerce su dictadura sin oposición posible y el ampuloso verdugo que ejecuta su poder absoluto con gestos de ópera. Silbato en boca, el árbitro sopla los vientos de la fatalidad del destino y otorga o anula los goles. Tarjeta en mano, alza los colores de la condenación: el amarillo, que castiga al pecador y lo obliga al arrepentimiento, y el rojo, que lo arroja al exilio.

Los jueces de línea, que ayudan pero no manda, miran de afuera. Sólo el árbitro entra al campo de juego; y con toda razón se persigna al entrar, no bien se asoma ante la multitud que ruge. Su trabajo consiste en hacerse odiar. Única unanimidad del fútbol: todos lo odian. Lo silban siempre, jamás lo aplauden.

Nadie corre más que él. Él es el único que está obligado a correr todo el tiempo. Todo el tiempo galopa, deslomándose como un caballo, este intruso que jadea sin descanso entre los veintidós jugadores; y en recompensa de tanto sacrificio la multitud aúlla exigiendo su cabeza. Desde el principio hasta el fin de cada partido, sudando a mares, el árbitro está obligado a perseguir la blanca pelota que va y viene entre los pies ajenos. Es evidente que le encantaría jugar con ella, pero jamás esa gracia le ha sido otorgada. Cuando la pelota, por accidente, le golpea el cuerpo, todo el público recuerda a su madre. Y, sin embargo, con tal de estar ahí, en el sagrado espacio verde donde la pelota rueda y vuela, él aguanta insultos, abucheos, pedradas y maldiciones.

A veces, raras veces, alguna decisión del árbitro coincide con la voluntad del hincha, pero ni así consigue probar su inocencia. Los derrotados pierden por él y los victoriosos ganan a pesar de él. Coartada de todos los errores, explicación de todas las desgracias, los hinchas tendrían que inventarlo si él no existiera. Cuanto más lo odian, más lo necesitan.

Durante más de un siglo, el árbitro vistió de luto. ¿Por quién? Por él. Ahora disimula con colores.

El fútbol a sol y sombra, de Eduardo Galeano, 1995.

Un bosque cheo de faias (Everest Galicia, 2004) de Francisco Castro

Portada Un bosque cheo de faias“Ás veces pensamos que os país coñecen todas as respostas. Ás veces pensamos que os país ‘deben coñecer’ todas as respostas. Pero ela garda silencio. Quizais porque para isto non hai resposta.”

“Xa nota O Cambio Famoso. Aínda ha de ser certo iso da adolescencia. ¡Cómo lle amola que falen dos ‘adolescentes’!, así, coma se estivesen a falar de coellos ou de cabalos. El é Alexandre. Non forma parte de ningún grupo. El é só él. Nin sequera é igual –a pesar de tantas coincidencias- a Manuel ou aos outros.”

“Dálle carraxe ser tan apoucado, tan introvertido. E outras veces non sabe quen é. De feito non ten nin idea de quen é en realidade. Só sabe que é un rapaz preocupado…”

Por qué paga a pena? Por tres motivos básicos, claros e, certamente, moi importantes. Primeiro pola comprensión que demostra das relación adolescente-adolescente e adolescente-adulto (amizade, país-fillos, etapas da vida). Segundo por ser una boa novela de intriga, cunha temática, uns protagonistas e unas situacións interesantes, cun plantexamento sólido e ben trabado. E terceiro por non ter medo a levar á historia cara un final ambicioso.

Pegas. O ritmo. A novela pide a gritos una extensión maior. Porque despois dunha preparación ampla, do desenrolo, das dúbidas entre os protagonistas, de levar a historia con calma cara adiante atopamonos cuhna solución precipitada, coma se as pezas tivesen que encaixar e rápido para non perder a atención dos lectores. O malo é que suxire ou galta de interese no desenlace da propia historia fronte ós protagonistas ou poucas gañas de explicarse una situación que podería derivar na inverosimilitude.

Qué ocorre? Alexandre, Manuel e Antón son tres adolescentes que buscan o seu espazo no mundo. Reúnense no Grapas, un bar da zona vella que acaba de cambiar de propietario. Ao seu grupo únese Nelson, un rapaz negro, veciño de Manuel, que acaba de chegar á cidade coa súa familia. Os rapaces acollen o novo membro con entusiasmo e sofren un duro golpe cando este, xunto a seu pai, recibe una paliza dun grupo de neonazis. As sospeitas dos rapaces recaen sobre o novo propietario do seu bar favorito, Caride, e provocarán o inicio dunha investigación que porá a proba a súa amizade e confianza, ata que nos atopemos nun arriscado clímax final ó máis puro estilo cinematográfico.

Crímenes ejemplares (1957) de Max Aub

portada Crímenes ejemplares

“La grandeza humana solo se mide por lo que pudo ser. No vamos a ninguna parte, el gran ideal es, ahora, la mediocridad; vencer los impulsos.”